بێینۆ سەر باسێ من و بابۆی.
شەوێ ل شکەوتێ ماینۆ، ئاگرەکی خۆشین هەلکردبوو، کترین پڕ بەفر کردن و تاواندینۆ بۆ چایێ و دەست و چاو پێ شوشتنێ. پاش نان و چایا، هند ماندی ببووین هەردوک تبۆرژیاین، عاباین تپشتا خۆ وەرگرتن و جەنتەین کردنە بالیف و هەر یەک ل ڕەخەکی ئاگری وەرگەڕیاین و نوستین. دەورەی ئاگری تاتە بەرد بوون، لسەر وان تاتە بەردا نوستین، چونکی مادی ببووین و خەوین تهات، ئەو نوستن زۆر لنوستنا سەر دۆشەک و بالیفێن نەرم خۆشتر بوو. بوو. لەوێ لگوندا تگۆترا ( هەکە برسی بووی، پێخۆرت ناوێ، هەکە خەوت هات، بالیفت ناوێ) هەر دەما ئاگەر ڕووتمریا، داهەستینۆ هندەک دارا هاوێینۆ سەر کوچکی و دا نوینۆ. سبیانێ زوو هەستاینۆ، کترین تەژی بەفر کردن و لسەر ئاگرین دانان هەتا تاویانۆ. دەست و چاوین پئاوا بەفرێ شوشتن. چاین هەر بئاوە بەفرێ چێکرد، وەختێ چایێ دێم کێشا، هندەک کەشکین لسەر پێکوچکا سۆر کردنۆ. کێشتین کەشک و نان و پەنیرو چا بوون. پاش کێشت خواردنێ، جەنتەین ئامادە کردن و دانە پشتێ و کەتینەڕێ بەرەو پارزگەیەکی لگەروا هنداو شکەوتا دارەشولخانێ. تپارێزگەیدا ڕونشتین زێدەتری دو دەمژمێرا چ کیوین نەدیتن، وختەکی لناو هاگاوا بابۆی پپستە پست گۆت ”سەرێ خۆ نەویکە سەرێ خۆ نەویکە بڕەکە کیویا هاتن بۆ لایێ مە“ ئیدی بابۆی خۆ لێ پلخۆش کرد و چاوی پبەر ستێرا فەنگێ وەبوون و نەیتقوچاندن. لولیا فەنگێی تکەوارا پارێزگەیڕا بردبووە دەرێ و هەر تیگۆت ”هاتن هاتن خۆ نەبزێوە، هەر هندەم زانی شریقێنا فەنگێ هات، تگە هندێ هەستامە پێوە، دیتم کو ڕەوەکە کیویا تڕەوین و لوێ لاتێ بۆ یادی، پچەند خولەکا لمەڕا ئاوا بوون کەتنە ناو دۆلا هنداو حسارا سەر ڕسا (حسارا سەر ڕسا) جیەکی زۆر ئاسێ و ئاستەنگە، لخوار حسارێ، تێکڕا ڕسێیە، لەوێ گوندیا ناوێ لێنای حسارا سەر ڕسا. پشتی تەقاندنا فەنگێ، بابۆی ئەزو جەنتە و فەنگ بجی هێلاین و بەزی بۆ شونا ڕەوا کیویا. هەر چاوەڕێ بووم، دیتم هاتە سەر تیشە بەردەکی بلند، کاسی کردو گۆتی ”هۆۆۆۆ عیسا، فەنگێ بینە و جەنتا بهێلە، دا هاریکاریا من بکەی“.
هەر وەتۆ چیابەنی پڕ بوو لخەرتەلێن گۆشت و مردار خۆر. لهەر جیەکی کەلەشە سکەت بویی و مردار بویی هەبان، ڕیا ڕۆژەکێشە دوور بان، ئەو خەرتەلا پزوویی هەست پێتکردو تگەشتنە سەرو لێ خڕ تبوونۆ. زۆر جارا گورگ تکەتە ناو بزن و مەڕو مالاتێ هندەکاو هەر سەرە حەیوانەکی تهەلدێرەکی تهاوێت و ل کەندو دۆلا مردار تکردن. هەکە زوو کەلەشین پێ نەدیترابانۆ، دا چاوا گێڕین کا خەرتەل لکێرێ تسوڕێن و تنیشن، یەکسەر داچینە وێ و تینزانی کەلەشێن کەتیە ئەوجی. هندەک جارا دا هەلقا خەرتەلا بینین کو یێن ل جیەکی تێن و تچن، یەکسەر دازانین کو هەسپەک، هێسترەک، بزن و مەڕ یان گیاندەرەکیدی یێسکەت بویی ئان یێمردار بووی و خەرتەلێن لدو بۆنێ هاتی. ئەو خەرتەل باشترین زیندەوەر بوون بۆ ژینگە خاوین کردنەوێ لکەلەشێن مردارو بۆگەنی. ماشایللا ئەو خەرتەلا دوورو نێزیکی لنک نەبوو، هەر گاوا هەسپەک یان هێسترەک سکەت ببا، یان چێل و گا مردار ببان، پێشی کەلەش بۆگەنی ببیت و ژینگەی پیش بکەت، ئەو خەرتەل تهاتنە سەرو ڕۆژا یەکەم گۆشتیان نەتهێلا، بەس هێسک تمانۆ. قودرەت و بۆنداریا وان خەرتەلا تشتەکی خوایی بوو. جارەکێ لباپیرم پرسی و گۆتم، ئەو خەرتەلانە کوتۆ یەکسەر پێتحاسێن کو تشتەکێ مردی و کەلەشێ کەتی؟ لوەلامدا گۆتی ”خەرتەلا چاو هندە تیژبینن، چەندی بلند بفڕن، تشێن دەنکا گەنمی لناو شۆیێ ببینن. هەلبەتە باپیرێ من کەسەکی نەخیندەوار بوو، لباری زانستیدا، زانیاریی لسەر دیتن و بۆنکردنا خەرتەلا نەبوو، بەس ئەزمونێ هندێیان هەبوو کە خەرتەل زۆر زیرەک و پهەستن بۆ دیتنەوا کەلەشا. پشکەک لچیایێن دەوروبەرێ گوندێ مە، ناوی سەرهێلین و بەرهێلین بوون، ٨٠% خەرتەلێن وان چیایا هێلینە لسەرهێلین و بەرهێلینا چێتکردن و جوچکیان هەلتینان. هندەک خەرتەل یەسەر ڕوت بوون، گوندیا ناو لێنابون، خەرتەلە کەچەل، یان سیسارکە کەچەل.
